آلبوم موسیقی Scriabin Orchestral Works اثری از فابیو لوئیسی (Fabio Luisi)

گواه تاریخ موسیقی بر آن است که الکساندر اسکریابین در زمره ی موسیقی دانان مستقل و مدرن تلقی شود که این گفته نادرست نیست اما بی شک با کمی توجه و دقت شنونده متوجه می شود که با گوش فرا دادن به آثار این آهنگساز به یاد تابلوهای نقاشی مکتب امپرسیونیسم می افتد.از نظر فضاسازی الحق که چون فضاهای مه آلود نقاشی های امپرسیونیستی می ماند و بی شک وی را باید در زمره ی آهنگسازان مکتب امپرسیونیسم فرانسه به حساب آورد.متاسفانه در کشور ایران هنرمندانی چون اسکریابین از توجه کمتری برخوردارند که این چند دلیل دارد:
1.قدیس سازی تنی چند از آهنگسازان تاریخ موسیقی چون باخ و واگنر و شوئنبرگ که این مسئله خود به مذاق غربی ها خوش نیامده و مورد استفاده قرار نمی گیرد.
2.بغرنجی و پیچیدگی آثار آهنگسازانی مثل او که در نتیجه بررسی و واکاوی لایه های درونی موسیقی اش را سخت و طاقت فرسا می کند.
3.عدم توجه به آهنگسازان کمتر شناخته شده و موردبحث که در نتیجه ی آموختن از آثارشان می توان به مفاهیم جدیدی در موسیقی رسید که این در ارتباط با یاناچک - آهنگسازان انگلیسی چون وان ویلیامز و تیپت - ریشارد اشتراوس - بسیاری از موسیقی دانان روس و ناسیونال های چه سنتی و مدرن و... دیده می شود.
برای آنالیز بهتر آثار اسکریابین با یک تقسیم کارآمد می توان موثرتر عمل کرد.در آثار پیانویی وی چکیده ی موسیقی با یک یا دو آکورد اولیه که در آنها به تاثیر از آکورد ابتدایی اپرای تریستان و ایزولده ی واگنر (الکساندر اسکریابین ابتدا به تاثیر از فردریک شوپن به ساخت اتود - نکتورن و... می پرداخت که بعدها با مطالعه ی آثار فرانتس لیست و ریشارد واگنر و مجذوب شدن به سیستم کروماتیسم به موسیقی مدرن روی آورده که در نتیجه به زبان شخصی موسیقایی خود دست پیدا کرد.) یک یا دو فاصله ی ترایتون (شیطانی!) وجود دارد مطرح می شود که در نتیجه ی یک فرآیند بسط و گسترشی پیچیده و متفکرانه و در عین حال فلسفی و شاعرانه قطعه موسیقی از دل این عصاره ی ناب تشکل یافته و در اواخر قطعه باز شکلی ساده تر از آن عصاره به گوش شنونده انتقال می یابد.گفتنی است که اسکریابین تحت تاثیر فلسفه ی نیچه و تعالیم فلسفی معنوی متفکران شرق دور بود و از این رو در خیلی از مواقع بی آنکه شنونده متوجه ی آن باشد به بیان و تفسیر مفاهیم فلسفی می پردازد.برای درک بهتر این توضیحات ابتدا به رو به شعله Vers la flamme / پیانو سونات شماره ی 9 به نام توده ی سیاه و در نهایت به کنسرتوی پیانویی وی گوش فرا دهید که سرگئی راخمانینف بسیار از این آخری در آثار پیانویی ارکسترالش تاثیر گرفته اما در ارتباط با آثار ارکسترالش:
ما ابداع سیستم آتونال را به آرنولد شوئنبرگ از طریق تکنیک سریالیسم نسبت می دهیم که پیش تر از وی الکساندر اسکریابین به موسیقی آتونال با همان زبان شخصی اش دست پیدا کرد.روش وی برای رهایی از مرکزیت در یک قطعه بر پایه ی چیدمان هارمونیکی بود که در آن تونیک سازی های متعدد و تثبیت نشده در ترکیب با دیسونانس ها فضایی معلق برای شنونده می بخشیدند که به خوبی این را می توان در اثر معروفش با نام شعر شعف یا همان The Poem of Ecstasy یافت که در آن سازبندی ای نامتعارف برای بیان بنیان های نظری و فکری آهنگساز انتخاب گشته.در آثار سمفونیکش چون قطعات پیانویی خود چکیده و شالوده ی اثر خود را در لحظات نخستین به گوش شنونده می رساند اما اینبار در قالب یک نیم جمله یا جمله که در نتیجه ی یک رویکرد دولوپمانی به سرانجام می رسد.نمونه ی بارز این مسئله به خوبی در سمفونی دوم او مشاهده می شود.
ابتدا نیم جمله ای را کلارینت در همان موومان اول به عرصه ی اجرا می گذارد که با تقلید تغییریافته فلوت ادامه دهنده ی موسیقی می شود که ویولن ها با گرفتن موتیف آغازین آن روند موسیقی را در نهایت عوض می کنند.پس از یک بسط و گسترش نسبتا کوتاه کلارینت تعبیر متفاوتی از موتیف آغازین نیم جمله ی مزبور انتقال می دهد که در نتیجه ی خاصیت سوال و جواب گونه ی این بخشی قسمتی از زهی ها به پاسخ سوال آن می پردازند.این کار با ساز ابوا و باز بخش زهی های ارکستر تکرار می شود و در ادامه باز می بینیم که ویولن ها پرچم دار اجرای اثر هستند.در اواخر دقیقه ی سوم تم دوم در شکل ماژورشده تنالیته ی اصلی یعنی دو مینور که با تغییرات بغرنج و نامطبوعی که همراه است به گوش می رسد که ریشه در همان تم اول دوانده.چون سیبلیوس اسکریابین هم علاقه ی زیادی به مسئله ی تکوین فرجام شناختی و بیان موسیقایی آن دارد که به خوبی در این اثر و حتی دیگر آثار چه ارکسترال و چه پیانویی اش یافت می شود.
نکته ای که حائز اهمیت است این است که توجه کنیم که این ساخته ی سمفونیک آهنگساز قبل از شعر شعف تصنیف گردیده و کاملا مرکزیت و فضای تونال در آن ملموس و آشکار است اما جهت گیری اسکریابین به بی جهتی و معلق بودن هارمونیک و رهایی از قید و بندهای سنتی موسیقی تونال را به خوبی جلوه گر می سازد.
سپاس از والا موزیک بابت فراهم نمودن چنین مجموعه ارزشمند و جدیدی که تفسیرهایی در خور ستایش و قابل تامل دارد و امیدوارم توضیحات بنده کمک شایانی در ارتباط بیشتر گرفتن با موسیقی سخت اسکریابین به علاقه مندان بکند.