آلبوم موسیقی Tchaikovsky Variations on a Rococo اثری از گابریل شوابه (Gabriel Schwabe)

بی مقدمه می پردازم به بررسی اثری از این آلبوم شنیدنی و جذاب یعنی واریاسیون هایی بر تمی روکوکو از چایکوفسکی.
اولین اثر موردنظر که تنالیته ی اصلی اش لا ماژور است (این گام شخصیتی بشاش - عاشق پیشه و مهربان دارد با روحیات کودکانه و فانتزی که می تواند طیف وسیعی از هیجانات و احساسات دراماتیک را در شنونده بیدار کند.) با مقدمه ای نسبتا کوتاه آغاز می گردد که به خوبی آینده ی اثر را در ذهن مخاطب پیش بینی می کند و گویی توصیف احوالات روزگار خوش تزاری و کاخ های بزرگ پادشاهان آن دوره است.دیری نمی پاید که تم اصلی که در بطن خود روحیه ی کلاسیک را پرورش می دهد از زبان ویولنسل مطرح می شود در محدوده ی زیر که بسیار نافذ و اثرگذار برای شنونده خواهد بود.فرم آن دوتایی برگشت دار است که فرمی رایج برای ساخت تم هایی است ک قرار است در قالب واریاسیون هایی بسط و گسترش یابند.در نهایت این تم به یک کودا (بخش پایانی شنیده نشده و نسبتا مستقل) منتهی می شود که همین کودا هم نقشی اساسی در دیگر واریاسیون ها دارد و با تغییراتی مشاهده خواهد شد.
نوبت به اولین واریاسیون می رسد.استفاده از تریوله (اجرای سه نت در مدت زمانی دو نت) به عنوان یک الگوی ریتمیک پایه ای برای بسط و گسترش تم در این واریاسیون به گوش می رسد.در پایان این قسمت شنونده با خیز و افت تاثیرگذار ویولنسل در منطقه ی صدایی زیرش در تعلیق می ماند و این معلق ماندن با رسیدن به دومین واریاسیون فروکش کرده و مخاطب را به لذتی جان فرسا می رساند.حالت سوال و جواب در کل واریاسیون حکمفرماست اما هنگامی که به بخش کادانس برای ویولنسل می رسد با مهارت چایکوفسکی در نوشتن پارتی تکنیکی و در عین حال پر احساس برای ویولنسل که نشان از درک والای او از این ساز است مواجهه می شویم و در لحظات پایانی رسیدن از واریاسیون دوم به کادانس دکرشندوی ثمربخشی که برای زهی ها چیده شده بس جلوه گر خواهد بود زیرا نتیجه ی آن تداعی یک پژواک یا طنین یا اکو است که این هم از دیگر خلاقیت های این آهنگساز بزرگ در هنر ارکستراسیون است.(این مسئله البته قبل تر از وی هم در آثار بسیاری از آهنگسازان مکتب روماتی سیسم مشاهده می شود چون موومان دوم سمفونی بزرگ فرانتس شوبرت.)
با فرا رسیدن واریاسیون سوم تنالیته ی کار عوض می شود و به ر مینور تغییر جهت می دهد.در اینجا موسیقی حس و حالی دیگر به خود گرفته و در عین محافظه کاری بس شاعرانه و دلچسب می شود اما همان زمانی که شنونده بال فراغ و آسودگی می یابد دوباره اضطراب و تشویش با ظاهر شدن واریاسیون دیگر بر مخاطب مستولی می یابد.این واریاسیون هم با تاثیر از قالب دومین واریاسیون حالتی از پرسش و پاسخ دراماتیک و پر شور را به شنونده نمایان می سازد.بر خلاف آنکه معمولا هر چه در فرم تم و واریاسیون جلوتر می رویم پیچیدگی و بغرنجی در واریاسیون ها و دور شدن از تم اصلی و مطرح ساختن تمی جدید از دل عناصر تماتیک - هارمونیک و حتی ریتمیک آن دیده می شود در واریاسیون پنجم گویا برگشتی به تم منتها با تکراری تغییریافته صورت گرفته و چایکوفسکی آن را نقطه ی خوبی از اثرش جای داده.
در ششمین واریاسیون کاملا شکل اصلی تم از زبان فلوت در زیرترین محدوده ی صوتی اش که جنس صدایی اش چون پیکولو می شود به گوش می رسد که خاصیت این منطقه صوتی فلوت تیزی و درخشانی است اما با مهار و استادی این آهنگساز تنها مطبوعیت و رضایت بخشی است که روح و جان شنونده دیده می شود.این تم با تریل های پیاپی ویولنسل آن هم در زیرترین منطقه ی صوتی اش (در سیم اول یعنی لا) ترکیب گشته و بعد از کادانس بازیگوشانه و چالاک ویولنسل به عنوان بخش ب واریاسیون و دوباره بازگشت به بخش الف و شنیده شدن کودا واریاسیون به پایان می رسد اما نه در تنالیته ی اصلی بلکه با هدایت نامحسوس شنونده به تنالیته ای دیگر او را آماده می کند برای گوش فرا دادن به واریاسیون هفتم که در دو ماژور است که از همسایه های فرعی و دور برای گام اصلی به شمار می آید.در اینجا کاملا تم اصلی دگرگونی یافته و به عنوان عرضه ی یک ملودی جدید از دل تم اصلی این واریاسیون مثالی آشکارا و فوق العاده خواهد بود.خاصیت احساسی - شاعرانه و رومانتیک سبک موسیقی چایکوفسکی در اینجا به اوج خود می رسد.در خاتمه ی این بخش با مدگردانی به می ماژور مواجه هستیم و تا الان حتما پی برده اید که یکی از ویژگی های اصلی موسیقی قرن نوزدهم اروپا که استفاده از روابط مدیانتی در بحث هارمونیزاسیون یک اثر است به خوبی شنیده می شود.
با ظهور آخرین واریاسیون و در نهایت یک کودای پیروزمندانه و سرزنده و پر شور اثر به خاتمه ای تاثیرگذار و بس مبدل می شود و به پایان می رسد.
لازم به ذکر است که اجرای عاشقانه و پر احساس گابریل شوابه که در خور ضبط موسیقی رومانتی سیسم است با همراهی عالی ارکستر به رهبری کریستوفر وارد نتیجه ای شگفت انگیز برای علاقه مندان موسیقی چایکوفسکی ارائه داده که حتما شنیدن آن را توصیه می کنم.تا قبل از گوش فرا دادن به این ضبط همکاری روستروپوویچ با کارایان را بهترین تفسیر از پارت این اثر می دانستم لیکن جذابیت های روزافزون تکنولوژی ضبط و اصلا درک و دریافت موزیسین های نسل جدید چند سر گردن بالاتر از رفتگان تاریخ موسیقی غرب است.